Folder ludzi do nich uprawnionych określa tzw. ustawa zdrowotna. W opinii Ministerstwa Zdrowia jej przepisy dobitnie wskazują, że mężczyźni i kobiety posiadające obywatelstwo polskie i miejsce zamieszkania na terytorium RP, które nie ukończyły jeszcze 18 lat, bez względu na ubezpieczenie posiadają prawo do zastosowania nieodpłatnego leczenia. Określenie podstawy prawnej uprawnień tych ludzi poprzez świadczeniodawców jest konieczne, by w sytuacji braku ubezpieczenia koszt udzielnych im świadczeń pokrył budżet państwa. Natomiast obciążanie młodych ludzi lub ich przedstawicieli prawnych kosztami usług medycznych w zakresie świadczeń gwarantowanych wykonywanych na podstawie umowy z NFZ (zarówno w sytuacji nieprzedstawienia dowodu ubezpieczenia, jak również faktycznego jego braku) jest bezprawne i niedopuszczalne. W dyskusji na temat kształtu systemu ubezpieczeń zdrowotnych zbyt prędko przechodzi się do pytania-klucza: „Skąd wziąć pieniądze na działanie systemu ubezpieczeń zdrowotnych i dlaczego trzeba zwiększyć składkę zdrowotną?”. Co by się stało, gdyby zatrzymać się na chwilę i dłużej zastanowić nad tym czego właściwie obywatele oczekują, czy system ma możliwość być skuteczny, jak to mierzyć i dopiero wówczas - jak to osiągnąć za radą systemu publicznego i systemu prywatnego. Ochrona ubezpieczeniowa biorąc pod uwagę na znaczenie zdrowia powinna dotyczyć wszystkich obywateli. Natomiast jej zasięg w wypadku ubezpieczenia na wypadek choroby różni się w znacznym stopniu w wypadku rozwiązań publicznych i prywatnych. W rozwiązaniach publicznych (tworzonych z inicjatywy państwa) priorytetem jest powszechny dostęp do takiej ochrony. W zasadzie niełatwo tutaj mówić o wyłączeniu jakiejkolwiek grupy społecznej lub zawodowej. Selektywne stosowanie ubezpieczeń, np. według cenzusu majątkowego, można stosować w wypadku zapewnienia innego sposobu finansowania, choćby sprawia to kwestie społeczne powiązane z równością obywateli, metodą stygmatyzacji , a ponadto sytuacje, w których lepsza opieka ma możliwość być oferowana tym którzy więcej płacą. Natomiast bezwzględne stosowanie zasady powszechności sprawia wiele problemów związanych z wymogiem opłacania składek takich jak uwarunkowanie wysokości składek, ochrona ubezpieczeniowa w przypadku nieopłacenia składki itd. Współpłacenie, ograniczające odcinek kompensaty, stosuje się w większości wypadków szczególnie w spersonalizowanych ubezpieczeniach na wypadek choroby, w mniejszym zaś stopniu w rozwiązaniach publicznych. Istotne jest tutaj dokonanie rozróżnienia, ponieważ zupełnie inny skutek ma wprowadzenie współpłacenia w wypadku niektórych powszechnych świadczeń medycznych, a zupełnie inne współfinansowanie drogich operacji. Etap kompensaty straty jest równie istotny w ubezpieczeniach publicznych, co spersonalizowanych. W wypadku ubezpieczenia na wypadek choroby, ocena skuteczności, poza poprzednio wymienionych kryteriów skuteczności, powinna uwzględnić przystępność, szczególnie w sytuacjach zagrożenia życia. Każda instytucja ma wtedy obowiązek udzielenia pomocy, dlatego nie można uzależniać podjęcia leczenia od opłacenia składki, istnienia ochrony ubezpieczeniowej itp. Stwarzać to może ważne kłopoty w ewentualnym odzyskiwaniu poniesionych kosztów i negatywnie wpływać na użyteczność stosowania metody ubezpieczenia. Ocena kompensaty straty wymaga określenia de facto poniesionej straty albo kosztów świadczenia. Ma możliwość być to utrudnione zwracając uwagę na na istnienie różnych możliwości przeprowadzenia leczenia. Decyzja dotycząca wyboru metody jest czasami podejmowana pod presją czasu i wymaga wysokospecjalistycznej wiedzy. Finalny koszt leczenia jest dość w wielu sytuacjach znany dopiero po powrocie do zdrowia i ma możliwość być uzależniony od instytucji podejmującej się leczenia. To wszystko w połączeniu z ewentualnym hazardem moralnym (pokusą nadużycia) , a ponadto lawinowo narastającymi kosztami leczenia w związku z rozwojem technice medycznych sprawia, że wręcz w systemach publicznych istnieją ograniczenia reglamentujące przystępność do świadczeń. Reglamentacje i ograniczenie świadczeń sumą ubezpieczenia są naturalnym sposobem określania ochrony ubezpieczeniowej w rozwiązaniach osobistych.